Baz\u0131 tarihler takvimde kalmaz. \u00dczerinden y\u0131llar ge\u00e7se de bir milletin siyasi haf\u0131zas\u0131nda ya\u015famaya devam eder. 12 Eyl\u00fcl 1980, T\u00fcrkiye i\u00e7in b\u00f6yle bir tarihtir. Aradan 46 y\u0131l ge\u00e7ti. Bug\u00fcn art\u0131k 12 Eyl\u00fcl'\u00fc yaln\u0131zca "asker y\u00f6netime el koydu" c\u00fcmlesiyle anlatmak yeterli de\u011fildir.<\/p>\n
As\u0131l \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gereken, T\u00fcrkiye'yi o sabaha g\u00f6t\u00fcren \u015fartlar, darbenin toplumsal ve siyasal sonu\u00e7lar\u0131 ve b\u00fct\u00fcn bunlardan bug\u00fcne kalan derslerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc darbeler bir sabah ans\u0131z\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmaz. Fakat hi\u00e7bir toplumsal kriz de darbeyi me\u015fru h\u00e2le getirmez.<\/p>\n
1970'lerin sonlar\u0131nda T\u00fcrkiye a\u011f\u0131r bir siyasi, ekonomik ve toplumsal buhran\u0131n i\u00e7indeydi. Sa\u011f-sol \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 sokaklardan \u00fcniversitelere kadar yay\u0131lm\u0131\u015f, siyasi cinayetler artm\u0131\u015f, devlet otoritesi ciddi bi\u00e7imde a\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. H\u00fck\u00fbmetler istikrar \u00fcretmekte zorlan\u0131yor, ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar vatanda\u015f\u0131n g\u00fcndelik hayat\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiliyordu.<\/p>\n
D\u00fcnyada ise So\u011fuk Sava\u015f b\u00fct\u00fcn sertli\u011fiyle devam ediyordu. T\u00fcrkiye s\u0131radan bir \u00fclke de\u011fildi. NATO'nun g\u00fcneydo\u011fu kanad\u0131nda, Sovyetler Birli\u011fi'ne kom\u015fu, Kafkasya, Balkanlar ve Orta Do\u011fu'nun kesi\u015fti\u011fi son derece stratejik bir co\u011frafyada bulunuyordu. 1979 \u0130ran Devrimi, ayn\u0131 y\u0131l Sovyetler Birli\u011fi'nin Afganistan'a m\u00fcdahalesi ve Orta Do\u011fu'daki b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, T\u00fcrkiye'nin jeopolitik \u00f6nemini daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla 12 Eyl\u00fcl'\u00fc yaln\u0131z T\u00fcrkiye'nin i\u00e7 siyasi \u015fartlar\u0131ndan hareketle okumak eksik kal\u0131r. Fakat d\u0131\u015f \u015fartlar\u0131 dikkate almak ba\u015fka, darbeyi d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin kan\u0131tlanmam\u0131\u015f iddialar\u0131 tarihsel ger\u00e7eklik gibi sunmak ba\u015fkad\u0131r. Akademik ve siyasi sorumluluk, bu ikisini birbirinden ay\u0131rmay\u0131 gerektirir.<\/p>\n
Kesin olan \u015fudur: 12 Eyl\u00fcl sabah\u0131 T\u00fcrkiye'nin demokratik d\u00fczeni kesintiye u\u011frad\u0131. TBMM feshedildi. Siyasi partilerin faaliyetleri durduruldu ve ard\u0131ndan partiler kapat\u0131ld\u0131. Siyaset\u00e7iler yasakland\u0131. \u00c7ok say\u0131da insan g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131 ve tutukland\u0131. \u0130\u015fkence, k\u00f6t\u00fc muamele, idamlar ve uzun y\u0131llar devam eden siyasi yasaklar toplumun haf\u0131zas\u0131nda silinmesi kolay olmayan yaralar b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n
Fakat 12 Eyl\u00fcl'\u00fcn etkisi bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131. Darbe, T\u00fcrkiye'nin devlet mimarisini de yeniden \u015fekillendirdi. 1982 Anayasas\u0131 ile devlet-toplum ili\u015fkileri, siyasal temsil, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve kurumlar aras\u0131ndaki denge yeni bir \u00e7er\u00e7eveye oturtuldu. Sonraki y\u0131llarda bu yap\u0131n\u0131n \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcmleri de\u011fi\u015ftirildi.<\/p>\n
Buna ra\u011fmen 12 Eyl\u00fcl'\u00fcn hukuk ve siyaset k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki izleri uzun y\u0131llar tart\u0131\u015f\u0131lmaya devam etti. \u0130\u015fte bu nedenle 12 Eyl\u00fcl'\u00fc yaln\u0131z ge\u00e7mi\u015fte kalm\u0131\u015f bir asker\u00ee m\u00fcdahale olarak de\u011ferlendiremeyiz. O ayn\u0131 zamanda bize \u00e7ok temel bir soruyu miras b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r: Devleti nas\u0131l g\u00fc\u00e7l\u00fc tutaca\u011f\u0131z ve ayn\u0131 zamanda demokrasiyi nas\u0131l g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131laca\u011f\u0131z?<\/p>\n
Bana g\u00f6re bu iki kavram birbirinin kar\u015f\u0131t\u0131 de\u011fildir. G\u00fc\u00e7l\u00fc devlet, hukukun ask\u0131ya al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 devlet de\u011fildir. G\u00fc\u00e7l\u00fc devlet; kurumlar\u0131n\u0131n i\u015fledi\u011fi, vatanda\u015f\u0131n\u0131n kendisini g\u00fcvende hissetti\u011fi, adaletin ki\u015fiye ve zamana g\u00f6re de\u011fi\u015fmedi\u011fi, millet iradesinin tart\u0131\u015fmas\u0131z bi\u00e7imde egemen oldu\u011fu devlettir.<\/p>\n
Ayn\u0131 \u015fekilde g\u00fc\u00e7l\u00fc demokrasi de devletsizlik anlam\u0131na gelmez. Devlet otoritesi ile demokratik me\u015fruiyet birbirinin rakibi de\u011fil, do\u011fru i\u015fleyen bir hukuk d\u00fczeninin birbirini tamamlayan iki unsurudur. Burada T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri konusunda da a\u00e7\u0131k ve dikkatli konu\u015fmak gerekir.<\/p>\n
T\u00fcrk ordusu, bu milletin tarih boyunca vatan savunmas\u0131nda en b\u00fcy\u00fck bedelleri \u00f6demi\u015f kurumlar\u0131ndan biridir. Mehmet\u00e7i\u011fin s\u0131n\u0131rda, s\u0131n\u0131r \u00f6tesinde ve gerekti\u011finde d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka co\u011frafyalar\u0131nda T\u00fcrk bayra\u011f\u0131 i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi fedak\u00e2rl\u0131k, g\u00fcnl\u00fck siyasi tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00fczerinde tutulmas\u0131 gereken mill\u00ee bir de\u011ferdir.<\/p>\n
Tam da bu sebeple ordunun \u015ferefli vazifesi ile siyasetin vazifesi birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ordunun yeri milletinin yan\u0131nda ve vatan\u0131n\u0131n savunmas\u0131ndad\u0131r. Siyasetin me\u015fruiyet kayna\u011f\u0131 ise millettir. Birinin sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruman\u0131n yolu di\u011ferinin alan\u0131na m\u00fcdahale etmek de\u011fildir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye, 12 Eyl\u00fcl'den sonra da demokrasisine y\u00f6nelik m\u00fcdahalelerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. Her defas\u0131nda \u00e7ok a\u011f\u0131r bedeller \u00f6dedi. Bu tarih bize \u00e7ok yal\u0131n bir hakikati \u00f6\u011fretti: Sand\u0131\u011f\u0131n alternatifi tank de\u011fildir. Demokrasi kusursuz de\u011fildir. Siyaset\u00e7iler hata yapabilir.<\/p>\n
H\u00fck\u00fbmetler ba\u015far\u0131s\u0131z olabilir. Meclisler zaman zaman \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmekte zorlanabilir. Toplum a\u011f\u0131r kutupla\u015fmalar ya\u015fayabilir. Fakat demokratik sistemin yanl\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ilac\u0131 demokrasiyi ortadan kald\u0131rmak de\u011fildir. Daha fazla hukuk, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc kurumlar, daha nitelikli siyaset ve daha fazla demokrasi \u00fcretmektir.<\/p>\n
12 Eyl\u00fcl'\u00fcn y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde bir ba\u015fka sorumlulu\u011fumuz daha var. Ac\u0131lar\u0131 ideolojik kamplara ay\u0131rmamak. Bu \u00fclkenin sa\u011fc\u0131 gen\u00e7leri de \u00f6ld\u00fc, solcu gen\u00e7leri de. Anneler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 siyasi kimliklerine g\u00f6re a\u011flamad\u0131. Cezaevlerinde ya\u015fanan hukuksuzluklar\u0131n ma\u011fdurunun hangi g\u00f6r\u00fc\u015ften oldu\u011fu, hukuk devleti a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7bir zaman belirleyici olamaz.<\/p>\n
Devletin adaleti, vatanda\u015f\u0131n siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sormaz. Bu nedenle T\u00fcrkiye'nin ihtiyac\u0131 se\u00e7ici bir haf\u0131za de\u011fil, ortak bir demokratik haf\u0131zad\u0131r. 12 Eyl\u00fcl'\u00fc hat\u0131rlamak, ge\u00e7mi\u015fle kavga etmek anlam\u0131na gelmemelidir. Tam tersine, ge\u00e7mi\u015fin hatalar\u0131ndan gelece\u011fin devlet akl\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karabilmek demektir.<\/p>\n
Cumhuriyetimizin ikinci y\u00fczy\u0131l\u0131nda art\u0131k darbeleri tart\u0131\u015fan de\u011fil, darbelerin toplumsal ve kurumsal zeminini b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f bir T\u00fcrkiye idealine odaklanmal\u0131y\u0131z. Devleti g\u00fc\u00e7l\u00fc\u2026 Ordusu g\u00fc\u00e7l\u00fc\u2026 Meclisi g\u00fc\u00e7l\u00fc\u2026 Hukuku g\u00fc\u00e7l\u00fc\u2026 Ve hepsinin \u00fczerinde millet iradesi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir T\u00fcrkiye.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc devlet ile millet birbirinin kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fildir. Ordu ile demokrasi birbirinin kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fildir. Hukuk ile devlet otoritesi birbirinin kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fildir. Bunlar\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getiren anlay\u0131\u015flar T\u00fcrkiye'ye ge\u00e7mi\u015fte \u00e7ok a\u011f\u0131r bedeller \u00f6detti. 12 Eyl\u00fcl'den 46 y\u0131l sonra ge\u00e7mi\u015fe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda art\u0131k \u015fu c\u00fcmleyi teredd\u00fcts\u00fcz s\u00f6yleyebilmeliyiz: Darbeler T\u00fcrkiye'nin kaderi de\u011fildir.<\/p>\n
Ve hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7, millet iradesinin \u00fczerinde de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye'nin kaderini ne tanklar ne muht\u0131ralar ne de vesayet odaklar\u0131 yazmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye'nin kaderini millet yazar. *Bu i\u00e7erik serbest gazeteci veya konuk yazarlar taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu i\u00e7erikte yer alan g\u00f6r\u00fc\u015f ve ifadeler yazara aittir ve Independent T\u00fcrk\u00e7e'nin edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/p>\n
12 eyl\u00fclAyg\u00fcn AttarProf. Dr. Ayg\u00fcn Attar Independent T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in yazd\u0131Prof. Dr. Ayg\u00fcn AttarPazar, Eyl\u00fcl 13, 2026 – 09:15<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Baz\u0131 tarihler takvimde kalmaz. \u00dczerinden y\u0131llar ge\u00e7se de bir milletin siyasi haf\u0131zas\u0131nda ya\u015famaya devam eder. 12 Eyl\u00fcl 1980, T\u00fcrkiye i\u00e7in b\u00f6yle bir tarihtir. Aradan 46 y\u0131l ge\u00e7ti. Bug\u00fcn art\u0131k\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":51,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-50","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=50"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/51"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=50"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=50"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/almanbet999.cam\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=50"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}